6 Eylül 2014 Cumartesi

COHORT MARKETING / KOHORT PAZARLAMA

COHORT MARKETING / KOHORT PAZARLAMA

Ya da, “....daşlık Pazarlama”.

Pazarlama özünde, müşteri veya tüketicilerin tek tip ve aynı profile sahip insanlar olmadığı gerçeğinin farkındadır. Belli bir pa-zarın birbirinin aynısı (ya da benzeri) kişilerden oluşmadığını bilir, onları birbirinden ayıran özellikleri keşfetmeye ve bunlara göre pazarı, müşterileri, tüketicileri gruplandırmaya ihtiyaç duyar. Pazar bölümlendirme işte bu yüzden önemlidir. Gruplandırma arayışları günümüzde kitlesel pazarlardan, bölümlendirilmiş pazarlara ve oradan da, en sonunda, “her bireyin özel” olduğu kabulüne dayanan, müşteriyegöreleştirilmiş pazarlamaya kadar ulaştı. Her bir müşteriye göre, ona has olarak özelleştirilen uygulamalar giderek çoğalmakta, pazarlama, mikro veriler ve analizlerle yürütülen bir çabaya dönüşmektedir.
İşte bu arayışlardan biri de Kohort Pazarlamadır.
J. W. Redhouse’un 1884 yılında İstanbul’da neşredilen Redhouse İngilizce Osmanlıca Sözlüğünün üçüncü baskısında, Cohort şöyle karşılanıyor: “Eski Roma devleti askerinin taburu ki, böylece on tabura bir alay yahud bir livâ ma’nâsında olarak ‘legion’ tesmiye olunur.” 1969 baskısı Redhouse sözlüğünde ise, “Eski Romada piyade taburu, kohort, bir lejyonun onda biri; asker takımı; insan alayı” yazar. Üçyüz ilâ altıyüz kişilik bir askerî birliği ifade eder. Özünde askerî bir terim, sayılır.
Yakın dönemlerdeki çağrışımlarıyla, Cohort, arkadaş ya da yoldaşlar topluluğu, savaşçılar mangası, yaşları birbirine yakın bir grup insan olarak da tanımlanıyor. Yaş dilimi, yaş grubu, akranlar, arkadaşlar gibi anlamlara sahip. Ahbap, meslektaş, yoldaş, kafadar, dost, tanıdık, confederate, friend, partner, associate gibi kelimelere de yakın bir terim.
Cohort terimi, pazarlamada, bir gruplama, bölümlendirme kriteri olarak da kullanılıyor. Daha ince ve derinlere inen bir segmentasyonun dayandığı temelin adı[1] oluyor.
Cohorts kelimesi, pazarlama açısından, ekseriya belli bir yaş grubuna dahil, belli bir nesil olarak öne çıkan, ortak demografik özelliklere, yaşanmışlıklara, tecrübelere, hayatlara sahip veya belli bir dönem birlikte yaşanmış tecrübeleri paylaşan, belli bir faktör üzerinden aralarında anlamlı bağ ve ilişkiler oluşan bir grup insanı/müşterileri ifade etmede de kullanılıyor[2].
Kohort Pazarlama’da, arkadaş, yoldaş, meslekdaş, okuldaş, sınıfdaş, askerde devre, yolculukta hac arkadaşları, kazazedeler, depremzedeler, savaşzedeler, dövizzedeler, göçmenler, Almancılar vb. gibi beraber ya-şanmışlıklar da “cohort” kavramıyla ilişkilendirilebiliyor.
Özellikleri ve hayatları itibariyle aralarında bir sebeple özel bir bağ ve ilişki oluşmuş her grup, bir cohort olarak ele alınabiliyor ve bunların olaylara ve pazarlama uygulamalarına ortak-benzer tepkiler göstermeleri ihtimali de dikkate alınarak, her birine farklı yollar ve araçlarla yaklaşılmaya girişilebiliyor.
Pazarlamada “cohort” terimi, bir grup tüketici tarafından paylaşılan belirli deneyim, olay ve diğer faktörleri ifade eder[3]. Bu cohort’ların önemi, pazar dilimlerini başka yollara kıyasla daha etkin gruplamak, tanımlamak ve hedeflemek imkanı verdiği ölçüde artıyor.
Paylaşılan deneyimler, olaylar ve ayırıcı faktörler, birer “tanımlayıcı an’ olarak da biliniyor ve tüketicinin tutumlarını, tercihlerini, değerlerini, güdülerini ve satınalma davranışını etkiliyor. Bu faktörler her cohort grubu için hayatları boyunca, hayatlarındaki belli dönemlerde de, aynı etkiyi sürdürüyor. Yokluk-kıtlık dönemlerini birlikte yaşamış insanların karagünler için tasarrufa yatkın, bolluk dönemlerinde doğanların ise, ‘şimdi al, sonra öde’ anlayışıyla davrandıkları da cohort’u anlatmak için birer örnek gösteriliyor.
İnsanları kohortlar olarak gruplandırmak, onları demografik temelli olarak, yaş grupları, gelir, meslek vb. itibariyle bölümlendirmekten biraz farklı. Kohort temelli segmentasyonda, nesillere göre bölümlendirmede olduğu gibi, belli zaman dilimlerine göre değil, uzun veya kısa olabilen, farklı zaman dilimlerine ait yaşanmışlıklara da-yanılıyor.  Kohortlar, standart demografik gruplandırmalara nazaran daha özel, daha hassas, daha belirleyici, daha etkin bölümlendirme kriterleri olarak kullanılabiliyor.
Başka bazı belirgin olay, olgu ve deneyimler de, doğal birer kohort olarak ve birer kohort pazarlama fırsatı olarak değerlendirilebiliyor. Hatta, pazarlarda hiyerarşik olarak, hem demografik, hem nesil temelli, hem de kohortlara dayalı entegre segmentasyonlara da başvurulabiliyor.
Kohort Pazarlama yaklaşımı, o güne kadar farkına varılmamış alt segmentlerin keşfedilmesini, bunların ihtiyaç ve isteklerini karşılayacak yeni ürünlerin geliştirilmesini, markanın bu gruplar nezdindeki değerini güçlendirmek için yeniden konumlandırılmasını, grupla rasyonel ve duygusal boyutlarda etkileşim ve iletişimleri, pazarlama araçları ve uygulamalarının hedef kohortlara daha da uygun ve uyumlu kılınmasını kolaylaştırabiliyor.
Kohortların yaş, hayat tarzı ve benzeri açılardan zaman içinde uğrayacakları değişimlerdeki trendleri öngörmek ve bunlara uygun pazarlama çabalarını önceden tasarlayıp, planlayıp uygulamak da Kohort Pazarlama yaklaşımı sayesinde mümkün olabiliyor.



[1] Daha ayrıntılı bilgiler ve daha fazla kaynak için bakınız: Charles D Schewe, Geoffrey E Meredith, Stephanie M Noble, “Defining moments: Segmenting by cohorts”, Marketing Management, Chicago, Fall 2000. Vol. 9, Iss. 3; pg. 48, 6 pgs.

2 Eylül 2014 Salı

WHY MARKETING / NİÇİN PAZARLAMA

WHY MARKETING / NE İÇİN PAZARLAMA
Pazarlama yaklaşım ve uygulamalarında ürün ve firma temelli geleneksellikleri tersine çevirmeyi öneren bir yaklaşımın adı. Eskiden bir ürünün veya hizmetin pazarlanması ve satışında temel yaklaşım, “Ne?, Nasıl?, Neden?” sıralamasını takip ederdi. İşler ve pazarlama, Neyi-Nasıl-Neden sıralamasıyla planlanır, yürütülürdü. Bu aracı/nesneyi (Ne?), en kaliteli ve en hızlı iş görecek şekilde ürettik (Nasıl?), çünkü sizin kendinizi daha iyi hissetmenizi istedik. (Neden?)
Ne İçin (Niçin) Pazarlama ise, bu sıralamayı, “Neden? - Nasıl? - Neyi?” şeklinde değiştiriyor. Pazarlama, Ne? Sorusuyla değil, Ne İçin? (Niçin) sorusuyla başlıyor. Neden o aracı/nesneyi üretti-ğimizi, üreteceğimizi, onu Nasıl ürettiğimizi ve Neden/Ne İçin/Niçin sunduğumuzu, önerdiğimizi anlatmaya girişiyoruz. 
Piyasaların aslî unsuru olan insanlar dünyaya giderek daha bilinçli, daha sorumlu bakmaya başladılar. Sürdürebilirlik arayışı, tüketim yaklaşımları, hayata ve evrensel değerlere dair bilinç ve sorumluluk duyguları yükseliyor. Bu da onlara daha güçlü, daha sağlam ve daha tutarlı gerekçelerle yaklaşmayı zorunlu kılıyor. 
Sabun örneğinden gidersek, sanki şöyle demeye getiriyoruz: “Hiyjen, temizlik, sağlıklı bir ömür ve dünyanın kaynaklarını israf etmeden kullanmak hepimizin geleceği için çok önemli (Neden?) O yüzden biz çevreye en az zarar verecek şekilde (Nasıl?) hoş sabunlar (Ne?) üretiyoruz.

Not: Neden, Niçin ve Ne İçin? Bu kelimeler bazıları için farklı anlamlar yüklenmiş görünmese de, şahsen aralarında fark gözetirim. Neden, bir sonuca dair durumu, Niçin bir amaca, bir niyete, bir gerekçeye, Ne İçin ise elde edilmek istenen nesneye daha yakın çağrışımlar içeriyor. İşte bu niyetle, her birinin yerli yerine kullanılması gerektiğini düşünürüm.
Lâkin, dilimize yerleşmiş anlam karmaşasından kurtulmak da kolay olmuyor. İ. K.)

25 Ağustos 2014 Pazartesi

STEALTH MARKETING / ÖRTÜK PAZARLAMA

STEALTH MARKETING / ÖRTÜLÜ PAZARLAMA

(Kaynak gösteriniz: 
İsmail Kaya, "Pazarlama Bi' Tanedir - Bir Pazarlamalar Ansiklopedisi", bky, İstanbul, 2010, s. 329 - 330.)

Görünmez veya Gizli Pazarlama da denir. Başka bir kılık altında faaliyet göstererek sonuç almaya yönelik pazarlama stratejisi. Mesela, turistin biri sizden kendi resmini çekmenizi ister. Ardından fotoğraf makinesinin özelliklerini anlatmaya girişir. Böylece siz görünmez bir şekilde o makine veya marka hakkında bir anı/deneyim sahibi olursunuz. Sony Ericcson’un resim de çekebilen bir telefon modelinin lansman kampanyasında yaptığı gibi.
Stealth Marketing[1], aslında yeni bir teknik değil. Gerilla, Radar Altı, Örtük veya Hafiye Pazarlama gibi isimlerle de anılıyor. Görünmez (Örtülü) Pazarlama, içinde yanıltma, kandırma gibi unsurlar bulundurduğu için eleştirilebiliyor[2]. Etkisi, müşterinin reklâm ve diğer satış çabalarına karşı geliştirdiği korunma kalkanının aşılmasından ve uygulamanın çarpıcılığından hareketle üretilmeye çalışılan WOM (buzz, viral) etkilerinin gücünden geliyor. Zaten uygulamalar planlanırken, bir yandan da “konuşmalardaki payı maksimize” edilmeye çalışılıyor. Ne kadar çok kişi, organ, medya adı geçen olaydan bahsederse o kadar etkili oluyor.
Celebrity, Viral, Buzz, Game Marketing konularıyla Stealth Marketing’in ilişkisi için keza aynı kaynağa müracaat edilebilir. Gizli Pazarlama’nın tanımı, yöneltilen eleştiriler ve bazı örnekler için bakınız:[3]
Medya kalabalığının, doygunluğunun arttığı, itibar ve güvenilirliğinin azaldığı bir çağda, pazarlama, işin içinde bir pazarlama çabası olduğunun anlaşılmadığı durumlarda çok daha etkili oluyor. İşte bu yüzden firmalar alternatif yollara başvuruyorlar. Örtülü Pazarlamacıların Kulaktan Kulağa Pazarlama yapanları da rahatsız ettiği, etik herhangi bir problemleri olmadığı halde, Gizli Pazarlama’yla karıştırılmaktan memnun olmadıkları da biliniyor. Amerikan Kulaktan Kulağa Pazarlama Derneği’nin geliştirdiği etik standartlar şu kaynakta okunabilir:[4]
“Örtülü reklamın babası Sigmund Freud’un yeğeni, Amerikalı halkla ilişkiler uzmanı Edward Barneys’dir. Barneys’in en dikkat çekici yöntemlerinden biri, Lucky Strike sigaraları için 1929 yılında hazırladığı kampanya oldu. Yirmili yıllarda Amerika’da kadınların sigara içmesi tabuydu. Barneys, American Tobacco şirketinin kadınları da tüketici olarak kazanması için New York’daki geleneksel Paskalya geçidini araç olarak kullandı. Barneys’in örgütlediği bir grup feminist, geçit sırasında jartiyerlerinden çıkardıkları sigaraları yakarak erkeklerle eşit olduklarını ispatlamaya çalışırken, yine Barneys’in örgütlediği gazeteler de eylemi ilk sayfalarından haber yaptılar ve uzun vadede bu eylem Lucky Strike’a kazanç olarak geri döndü. 
Bir başka çalışmasında da Edward Barneys, jambon ve yumurtayı Amerika’nın ulusal kahvaltısı haline getirmeyi başardı. Beech-Nut şirketinin jambon satışlarını arttırmak amacıyla başvurduğu Barneys, bunun için doktorları kullandı. Tanınmış doktorlara bolca para ödeyerek meslektaşları ile hafif bir kahvaltının mı, yoksa damak tadına göre yapılan kahvaltının mı daha sağlıklı olduğuna yönelik bir anket yapmasını istedi. İçinde yumurta ve jambonun bulunduğu sabah kahvaltısının daha sağlıklı olduğu ortaya çıktı. Anket sonuçları çarşaf çarşaf gazetelerde yayınlandı ve sağlıklarına önem veren Amerikalılar bolca jambon tüketmeye başladılar.
Edward Barneys’in tarihe geçen tanıtım kampanyaları saymakla bitmez. Eisenhower, Hoover ve First Lady Eleanor Roosevelt; General Motors, Procter and Gamble ve Cartier; Enrico Caruso, New York Filarmoni Orkestrası, Cosmopolit… Barneys’in müşteri listesinin de sonu yok. Akıldan çok duygulara hitap etmeyi ilke edinen Barneys’in başarısı, insanları kanaat önderleri üzerinden etkilemeyi iyi bilmesinde yatıyor. Barneys’e göre, halkın tüketim alışkanlıklarını ya da yargılarını değiştirmenin yolu, oyuncular, mimarlar ya da doktorlar gibi toplumun tanıdığı ve güvendiği yüzleri kullanmaktan geçiyor. Barneys “Propaganda. Halkla İlişkiler Sanatı” adlı ünlü kitabında şunları yazıyor: “Kitlelerin düşünce ve alışkanlıklarını değiştirmeye yönelik bilinçli ve hedefli manipülasyon, demokratik bir toplumun ayrılmaz parçasıdır. Halkı yönetenler örtülü yani gizli çalışan organizasyonlardır. Adını bilmediğimiz kişiler tarafından yönetiliyoruz.”[5]
Bir başka uygulama Hennessy Martini için yapılmış[6]. Pazara sürüldükten bir süre sonra yeteri kadar sipariş almadığı, hattâ barmenlerin bununla kokteyl hazırlamayı bilmedikleri anlaşılınca, 1990 yılında bu konyak markasını gizliden desteklemeye karar vermişler. 150 kişilik bir ekip, hedef piyasalarda o tarihte Hennessy bulundurmayan ama trend belirleyici oldukları bilinen kulüp ve restoranlara sistematik ziyaretler yapmışlar. Her birinde 15–20 kişinin rol aldığı bu kampanyada elemanlar markanın adını yüksek sesle söyleyip, içki sipariş ediyorlar, tanımadıkları insanlara içki ısmarlıyorlar, buna imkân olmadığı hallerde de marka üzerine konuşmasını temin ediyorlarmış. Firmadan ve dağıtımını yapan firmadan kimse bu kampanya hakkında konuşmak istemeseler de, beş yıllık bir süre sonunda barmenler içki hazırlamasını, müşteriler sipariş vermeyi öğrenmişler ve satışlarda % 40 oranında bir artış gerçekleşmiş.
Giyim perakendecilerinin giyinme kabinlerinde ince gösteren aynalar kullandığına dair haberler yanında, ünlü giyim firmalarının ürünlerinin ölçüleriyle oynayarak müşterilerinin kendilerini “iyi hissetmelerine” yardımcı oldukları ortaya çıktı. İngiltere’de yapılan bir araştırmaya göre, bazı büyük firmalar ürettikleri elbiselerin etiketlerindeki beden ölçülerini olması gerekenden daha küçük gösteriyor.[7] Giyim sektöründeki bu taktiğe kanan müşteriler sürekli aynı yerden alışveriş yaparak zayıfladığını düşünüyor. “Sunday Times gazetesinin araştırmasına göre pantolon bedenlerini birkaç beden küçük gösterenler, Calvin Klein, Gucci, Topshop, H&M, Next, Gap, Zara, Burberry’s, Ralph Lauren, Dolce Gabbana ve French Connection gibi giyim sektörünün en tanınmış markaları. Firmaların ürün etiketinde yazılı beden numaraları, gerçek bedenden 2 numara daha düşük. Aslında 36 beden olan giysilerin üzerinde 34 ya da 32 yazıyor. Böylece, kadınlar daha düşük bedenlerin içine girdiği için inceldiğini zannediyor. ABD ve İngiltere gibi ülkelerde, firmaların bu gurur okşama taktiğine daha sık rastlanıyor.”





[1] Andrew Kaikati and Jack Kaikati, “Stealth Marketing:  How to Reach Consumers Surreptitiously,”, California Management Review, (Summer 2004).  Vol. 46, No. 4, p. 6–22.
[2] Tipik bazı uygulamalar ve eleştiriler için bakınız: http://customerevangelists.typepad.com/blog/2005/01/exposing_stealt.html. Ve, Greg Gillispie, McVay Media,http://www.mcvaymedia.com/rock/03/stealthmarketing.htm
[5] Fulya Cansen, “Örtülü Reklam mı, O ne?”, http://www.t24.com.tr/ortulu-reklam-mi-o-da-ne/haber/187959.aspx, 22.12.2011
[7]“Ünlü markalar 36 bedeni, 34 diye satıyor!”, Akşam, 17.04.2004

23 Temmuz 2014 Çarşamba

BOYCOTT MARKETING / BOYKOT PAZARLAMA

BOYCOTT MARKETING / BOYKOT PAZARLAMA

Boykot, haksızlığa uğrandığı düşünülen durumlarda bu haksızlığa sebep olan taraflara karşı pasif bir eylem çağrısıdır. Boykot kelimesi sözlüklerde bir ülke, organizasyon veya şahısla ticarî veya sosyal ilişkileri, bir protesto veya cezalandırma amacıyla kullanmak, aynı amaçla, belli malları satınalmaktan, ticaretini yapmaktan vazgeçmek, bir olaya, bir politikaya katılmamak veya işbirliği yapmayı reddetmek olarak tanımlanıyor.
Boykotlar siyasetten ticarete geniş bir alanda hayatın parçası olabiliyor. Tüketici eylemciliği olarak boykot, belirli bir amaçla, belirli şeyleri kullanmaktan, satınalmaktan, kişi, kuruluş veya ülkelerle ilişkileri protesto veya cezalandırmak amacıyla kesmek anlamına geliyor.
Boykotların bazıları nispeten etkili olurken, bazıları hiç yayılamıyor. Aradaki fark boykotun da bir “değer” olarak pazarlanmasındaki başarıda yatıyor. Boykotlar da, boykota karşı eylemler de pazarlanmak ister ve dikkatle pazarlandıklarında başarıya ulaşır.
Boykot Pazarlama, boykot sürecinin ve mekanizmasının ayrıntılı bir şekilde incelenmesi ve yönetimi boykot yapanlar kadar boykota muhatap olanlar açısından da önem taşıyor.
Boykotlar bazen kasıtlı karalama kampanyalarından kaynaklanıyor ve pazarlama sonuçlarını etkileyebiliyor. Polonez'in et ürünleri, Ülker'in Çamlıca Gazozu, Danone'nin Danino'su, Nestle'nin çikolataları, Kentucky Fried Chicken'nın tavukları, Coca Cola ve Pepsi'nin kolası, Cappy'nin meyve suları, Mc Donald's'ın hamburgerleri, pastörize süt üreticilerinin sütleri, margarincilerin yağları da zaman zaman boykotlara konu oluyor.
Bu kampanyaları internet imkanlarını kullanarak başlatanlar, bilgisayarlarının IP numaralarından tespit edilerek, yargılandılar. Ancak bütün açıklamalara, ortaya konan belgelere, karşı reklâm kampanyalarına rağmen, zedelenen marka imajlarının yeniden kazanılması mümkün olamadı, internette yer alan yazıların, oluşturulan posta zincirlerinin önü bir türlü kesilemedi. ABD’de Wal Mart’a karşı, mutsuz bir tüketicinin başlattığı “walmartsuck” ve bundan ilham alan nice site ciddî boyutlarda boykotlara yol açmıştı.
Gıda Güvenliği Derneği'nin Türk tüketicilerinin algı ve bilinç düzeyini belirlemek amacıyla 17 ilde, toplam 12 bölgede, 661 kişi üzerinde yaptırdığı bir araştırmaya göre, her 100 tüketiciden 57'si, gıdayla ilgili internetten duyduklarının doğruluğuna, sorgulama gereği bile duymadan inanıyor ve o ürünü satın almaktan vazgeçiyor[1]. Bununla da kalmayıp, çevresindekilere e-posta göndererek, zincirin yayılmasına katkı sağlıyor. Böylece, rakiplerine çamur atanların ekmeğine yağ sürülmüş oluyor.
Bilimsel açıklamalara dayanarak yanıltıcı haberlerle toplumu kandıran yapay bir boykot uygulamasını dünyada ilk kez 1997 yılında Nathan Zohner adlı Amerikalı bir öğrenci başlatmıştı. 14 yaşında olmasına rağmen, bir bilim adamıymış gibi ortaya çıkıp, imza kampanyası başlatan Zohner, dihidrojen monoksit adlı kimyasalın kanser hücrelerinde en fazla bulunan madde olduğunu, yoğun terleme ve kusmaya yol açtığını, ciltte yanıklara neden olduğunu ileri sürerek, insan sağlığını tehdit ettiği gerekçesiyle sulara katılmasının yasaklanması için kampanya başlatmıştı. Zohner'in internet üzerinde başlattığı bu kampanya, kısa sürede tüm dünyaya yayılmıştı. Dihidrojen monoksit, suyun az kullanılan bilimsel adlarından biri olmasına rağmen bu yalan zinciri bir türlü kırılamadı. Bu olay, Zohnerizm terimi olarak sosyoloji literatürüne girdi.
İç pazarda, birbirine rakip firmalar arasında bazı “belden aşağı” yaklaşımlarla değişik boykotların uygulandığından da kuşkulanılmaktadır.
Boykota uğrayan markalardan biri olarak Danone Türkiye, tedarikçilerinden ve çalışanlarından 23 bin imza toplayıp bunu Fransız Parlamentosuna elden teslim etmişti. Fransız parlamentosunun Türkiye aleyhine bir yasa çıkarma gayretleri karşısında Fransız firmalara ve ürünlerine karşı değişik boykot çağrıları da yapılmıştı. Zaman zaman değişik vesilelerle başka ülkelere ve o ülkelerin firma ve ürünlerine yönelik boykot girişimleri de geçmişte yaşanmıştı.
Tüketici boykotları, bir protesto hareketi olarak, bir ürün veya hizmetin kullanılmaması için çağrıda bulunmaktır. Kısa ömürlü boykotlarla uzun ömürlü olanlar arasında organizasyon ve pazarlama farkları vardır. Nestle’nin bebek ölümlerine yol açtığı iddiasıyla mamalarına dünya çapında uygulanan boykot[2], ucuz işçi çalıştıran markalara karşı, açık saçık veya din istismarı yapan, siyaseten taraflı yayınlara karşı boykotlar belli ölçüde iş yapabilmiştir. Devletlerin başka ülke firmalarına, mallarına ve organizasyonlarına uyguladığı resmî boykotlar ambargo olarak anılır ve o kapsamda ele alınır.
Kimi zaman, belli bir olayın bir skandal veya rezalet olarak algılandığı durumlarda boykot çağrıları gündeme gelir. Boykota maruz kişi veya firma için bu, kendini bir kriz olarak gösterir. Kriz durumlarında yedi aşamalı bir süreç yaşandığı düşünülür[3]: i. İlk anda skandal veya rezalet olarak anılan olaylar, olup bitenler inkâr edilir. ii. İmâ aşamasında “olay farklıydı” denir. iii. Üstlenmeme aşamasında “benim/bizim olayla ilgim(iz) yok” denir. iv. Haklılık aşamasında mazeret ve bahaneler, “herkes yapıyor”, “o şartlarda doğruydu” denir. v. Kalbim temizdi aşamasında, kötü amaçla yapmadığını iddia edilir. vi. İstisna aşamasında olayın “arızî” bir durum olduğu hakkında insanlar iknâ edilmeye çalışılır. vii. İtiraf aşamasında, ilgili kişiler olanları anlatır, teslim olup, itiraf ederler.
Toplumsal ve siyasal olaylarda, boykotlar da oyunun bir parçası olarak sahneye çıkar. Böyle durumlarda, bazı marka veya firmalar boykota maruz kalabildikleri gibi, boykot hareketlerine karşı duruşları itibariyle, boykotçular tarafından özellikle desteklenebilirler de. Markalar için, boykota maruz kalmak kadar, boykotçuların desteğini almış görünmek de beraberinde riskler taşır.
Tüketiciler de, çoğu marka ve firmalarla ilişkilerini boykot boyutlarına vardıracak kadar ciddîye almasalar da, boykotlara katılmak veya katılmamak konusunda ikiye ayrılırlar.
Tüketicinin belli markaları boykot etmeleri, onlara karşı tavırlarını ortaya koymaları en tabiî haklarıdır. Tükecinin markaya yakıştıramadığı hareket ve uygulamalarını boykot etmesi, marka ile müşterisinin ilişkilerini daha da pekiştirmeye vesile olabilir. Boykota karşı bir tavır sergileyenler de, ya sonuç alınamayacağını, ya da, boykotun adı geçen firma ve marka dışında çalışanlar, ürünün ticaretini yapanlar, genel ekonomi ve benzeri başka menfaat grupları açısından olumsuz sonuçlar doğuracağı endişesiyle boykotlardan uzak dururlar.



[1] Hürriyet, 21.07.08, s.13.
[2] İsmail Kaya, “Nestle”, Vak’alarla Pazarlama Yönetimi, İ.Ü. Yayın no 4445, İstanbul, 2003, s. 33 -41.
[3] İsmail Kaya, “Fakat Bu Bir Kepazelik”, Pazaryeri Pazarola, BKY, İstanbul, ikinci baskı, 2005, s. 118–119.